5a1ab234c687868d94742a28ecd496d0-626.jpg

reading.png

 _م_ا_و_ا.png

 

 

 

رابطه دعا و اجابت

dua-3.jpg

دعا نوعي عبادت و پرستش است؛ و هر عبادتي كه با قصد قربت انجام مي شود، يعني عبادت كننده تصميم دارد به خداي خود نزديك شود و به كمالات ذات اقدس اله آراسته گردد، خالي از اثر قربي نيست. بنابر اين، همين كه دعا و عبادت با خلوص نيّت و شرايط لازم انجام مي شود، در همان لحظه به اجابت مي رسد و اثر معنوي خود را بر روح و جان انسان مي گذارد؛ يعني خودِ خواستن از خدا چون ارتباط با خداست باعث قرب معنوي و باعث افزايش تکامل معنوي است؛ و با استمرار اين حالت است كه آدمي به تدريج مظهر نورانيّت و اسماء و صفات كماليه حقتعالي شده، به كمال و سعادت شايسته ی خود مي رسد. خود دعا كردن، در حقيقت، درمان عطشقلب و تسكين سوزش جان و نياز روح به عروج به عالم قدس است. امام صادق(ع)فرمود: « شما را به دعا سفارش مى كنم. زيرا با هيچ عمل ديگرى همچون دعا، به خدا نزديك نمى شويد.» (كافي، ج2، 467)

گفته اند: زاهد و عابدی دائماً دعا می کرد و ذکر می گفت ، ولی اثری از خدا برایش ظاهر نمی گشت. روزی ابلیس بر او گذشت و گفت: آیا از این همه دعا و ذکر اثری نیز دیده ای؟ آن زاهد با این سخن ابلیس ، دعا و ذکر را رها ساخت. خداوند متعال مأموری از مأموران خود را سراغ او فرستاد و فرمود که به او بگو: ای بدبخت! آن دعا و ذکر تو ، همان پاسخ من به تو بود. اگر من اراده نکرده بودم، تو کی لیاقت آن داشتی که به یاد من باشی. جناب مولوی همین ماجرا را به نظم کشیده و گفته است:

« آن يکي الله مي‌گفتي شبي  

تا که شيرين مي‌شد از ذکرش لبي

گفت شيطان آخر اي بسيار گـو!

اين هــمـه الله را لـبـيـک کـــو؟

مي نيايد يک جواب از پيش تخت 

چند اللَه مي‌زني با روي سخت؟

او شکسته دل شد و بنهاد سر 

دید در خواب او ، خِضر را اندر خُضَر

گفت هين از ذکر چون وامانده‌ای؟

چون پشيماني از آن کش خوانده‌اي؟

گـفت لـبـيـکـم نمي‌آيد جواب

زان همي ترسم که باشد ردّ باب

گـفت آن الله تو لـبـيک ماست 

و آن نياز و درد و سوزت پيک ماست

حـيـلـه‌ها و چـاره جویی هاي تو 

جـذب مـا بـود و گـشاد اين پاي تو

ترس و عشق تو کمند لطف ماست 

زيـر هـر يـا ربّ تـو لـبيـک مـاسـت.»

استحضار داريد که تمامي عبادات به خصوص دعا داراي چندين اثر عمومي و خصوصي است. آثار عمومي دعا، معنويت، نورانيت، صفا و قربي است که در قلب و روح انسان ايجاد مي شود و آثار خصوصي آن تأثيرات معنوي و يا مادّي خاصّی است که در اثر ارتباط موثر با خداوند حاصل مي شود و در روايات و سند دعاها ذکر شده است، مانند دعا براي رفع امراض، فقر، گرفتاري و مانند آن. لذا اگر دعایی آثار خاصّ را هم نداشت، باز ردّ نشده است؛ چون آثار عمومی را حتماً دارد.

مطلب دیگر اینکه، طبق روایات، دعای انسان اگر همراه با شرائط قبولی دعا باشد و موانع اجابت در کار نباشند ، یقیناً مستجاب می شود ؛ لکن به شرطی که اجابت آن دعا به نفع فرد باشد یا ضرر فرد دیگری را در پی نداشته باشد. لذا چه بسا ما خیال می کنیم که نفع ما در چیزی است و آن را می خواهیم؛ ولی خداوند متعال می داند که اجابت آن خواسته به ضرر ماست؛ پس آن را عیناً اجابت نمی کند. بر همین اساس فرمود: « ... عَسى‏ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ عَسى‏ أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُون‏ ـــــ چه بسا چيزى را خوش نداشته باشيد، حال آن كه خيرِ شما در آن است ؛ يا چيزى را دوست داشته باشيد ، حال آنكه شرِّ شما در آن است ؛ در حالی که خدا مى‏داند و شما نمى‏دانيد. » (البقرة:216) ؛ در چنین مواردی که اجابت عین دعا، به ضرر شخص می باشد، خداوند متعال فرشتگان را امر می کند که برای بنده ام دعایی کنید! و آنها دعا می کنند و خداوند آن دعا را در حقّ وی مستجاب می نماید. گاه نیز خداوند متعال در عوض آن دعا نعمتی بهشتی را برایش ذخیره می سازد. و چه بسیار دعا کنندگان که روز قیامت ، آرزو می کنند که ای کاش هیچ کدام از دعاهایشان مستجاب نمی شد و همه ی آنها برایش ذخیره می شد. امام باقر عليه السّلام فرمودند: « إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى إِذَا أَحَبَّ عَبْداً غَتَّهُ بِالْبَلَاءِ غَتّاً وَ ثَجَّهُ بِالْبَلَاءِ ثَجّاً فَإِذَا دَعَاهُ قَالَ لَبَّيْكَ عَبْدِي لَئِنْ عَجَّلْتُ لَكَ مَا سَأَلْتَ إِنِّي عَلَى ذَلِكَ لَقَادِرٌ وَ لَئِنِ ادَّخَرْتُ لَكَ فَمَا ادَّخَرْتُ لَكَ خَيْرٌ لَك‏ ــــــ چون خدا بنده‏اى را دوست بدارد او را به يكباره در بلا فرو پیچد و در بلا غرقش کند ، در این هنگام چون بنده ، خدا را بخواند ، خداوند فرمايد: لبيک بنده ام ، اگر در آنچه خواهش كردى عجله کنم ، بر آن قادرم ، در حالی که اگر آن را برای تو ذخیره کنم برايت بهتر است.» (بحار الأنوار ، ج‏64 ،ص208)

ـ موانع استجابت دعا :
الف ـ گناه : يكى از عوامل مهمى كه رابطه انسان با خداي متعال را ضعيف نموده و مانع اجابت دعا مي شود ، نافرمانى از دستورهاى خداست.
حضرت على (عليه السّلام) در دعاى كميل چنين مى فرمايد: پروردگارا! گناهانى را بر من ببخش كه موجب حبس و بالا نرفتن دعا مى شوند. و در جاى ديگر ازهمان دعا چنين مى فرمايد: اى آقا و مولاى من ! به عزتت قسم ! از تو مى خواهم كه بدىكردار و رفتارم موجب پوشيده شدن دعاى من از تو نشود.
امام باقر(ع) در اين باره فرمودند: بنده حاجتى ازخدا طلب مى كند و مقرّر مى شود که آن حاجت در زمانى برآورده شود؛پس در اين فاصله ، او گناهى مرتكب مى شود و در نتيجه ، خداوند مى فرمايد: حاجت اينبنده برآورده نشود و از آن محروم گردد ؛ چون او خشم و غضب مرا برانگيخت و همين باعثمحروم شدن اوست. » (بحار الانوار،ج73،ص329) ؛ به تعبیر دیگر ، گناه شخص باعث می شود که باطن شخص از خدا روی برگرداند و رحمت خدا را دریافت نکند. و غضب خدا یعنی نرسیدن رحمت خدا به شخص.
ب ـ لقمه حرام: استفاده از درآمد حلال و پاكيزه از ديگر شرايط اجابت دعا است كه امروزه بيش از هر زمان ديگر لازم است به آن توجه شود. طبق روایات اهل بیت (ع) ، لقمه ى حرام تا 40 روز مانع استجابت دعا مى شود. ( بحار الانوار،ج93،ص358(
پ ـ قساوت قلب: قساوت و سخت دلی نیز از عوامل عدم استجابت دعا مى‏باشد. امام صادق (ع) مى‏فرمايند: « خداوند دعايى كه از قلب قسى برخاسته باشد را اجابت نمى‏كند. » (ميزان الحكمه،ج3،ص875)
ت ـ شتاب و عجله: امام صادق (ع) فرمود: « مؤمن هميشه در خير و آسايش است تا هنگامى كهعجله نكند. در غير اين صورت نااميد مى‏شود و دعا را ترك مى‏كند. به درستى كه بندههنگامى كه دعا مى‏كند خداوند متعال در صدد برآورده ساختن حاجت اوست تا زمانى كه اوعجله نكند. » ( اصول كافي،ج2،ص474). به تعبیر دیگر ، خداوند متعال هر نیازی را درست در زمان لازم آن برآورده خواهد ساخت. پس اگر مومن نیاز فردا را امروز بخواهد ، همان فردا به او داده می شود. پس مومن را سزا نیست که به حکمت خدا سوء ظنّ نماید ؛ و اساساً خداوند متعال با این گونه امور است که بندگانش را بالا می کشد و ایمانشان را تقویت می کند.
ـ آداب دعا

که رعایت آنها در ارتباط موثر با خداوند نقش به سزايي دارد، در اين قسمت برخی از آداب استجابت دعا را كه در روايات به آنها اشاره شده، ذكر مى‏كنيم.
الف ـ گفتن بسم الله الرحمن الرحيم در ابتدای دعا.
ب ـ فرستادن صلوات که خود دعایی است یقیناً مستجاب ؛ پس خداوند متعال حیا دارد از اینکه از بین دو دعای بنده ، یکی را بپذیرد و دیگری را ردّ نماید.
پ ـ استغفار و اظهار فروتني و دوري از حالت طلب كاري. بنده باید بداند که بنده ی خداوند متعال است نه ارباب او. پس باید به هنگام دعا ، ادب بندگی را مراعات نماید. و بداند که اگر به توفیق دعا داده اند ، به این معناست که خداوند متعال با نظر رحمت به او نگریسته است. پس در این هنگام سزاست که بنده ی خدا از اینکه مورد لطف خدا قرار گرفته و به محضر او راه یافته ، ابراز خشوع و بندگی نماید. و بداند که همین توفیق خود می ارزد به تمام عالم هستی.

ت ـ مدح و ثنای خدا با اسماء حسنایش ، قبل از دعا. این مضمون در حدیث وارد شده که خداوند فرموده است: اگر بنده ام قبل از دعا مرا مدح و ثنا گوید ، و چنان در آن غرق شود که حاجت خویش را فراموش نماید ، حاجت او را با چندین حاجت دیگر برآورده می سازم.
ث ـ برآوردن حاجت نيازمندان: خدمت به بندگان الهي، به خصوص رسيدگي به وضعيّت فقراءاهل ايمان، سبب تقويت ارتباط انسان با خداوند و استجابت دعا مى‏گردد. طبيعى است كههر قدر اعمال نيک انسان بهتر باشد لطف الهى به او بيشتر است.

ج ـ دعا در مساجد و مشاهد و اوقات مبارک ، چون ماه رمضان و وقت نماز نیز در استجابت دعا اثری عظیم دارد.

چ ـ اصرار و خسته نشدن از طلب. خداوند متعال گاه اجابت حاجت بنده را به تأخیر می اندازد تا او را بیشتر بر در خانه ی خود نگه دارد و باعث ترقّی وجودی او شود. لذا بنده ی شایسته آن است که دست از طلب بر ندارد. به قول جناب حافظ:

« دست از طلب ندارم تا کام من بر آید ـــ یا تن رسد به جانان یا جان ز تن برآید. ــ بگشای تربتم را بعد از وفات و بنگر ــ کز آتش درونم ، دود از کفن بر آید.» یعنی در طلب چنان باید بود که حتّی بعد از مردن نیز حرارت طلب در وجود انسان خاموش نگردد. در روایت علوی نیز آمده که: « من استدام قرع الباب و لجّ ولج ـــ هر که بر کوفتن دری ادامه دهد و بر این کار اصرار ورزد ، به مقصودش می رسد» (غررالحکم ، حدیث3758) و فرمودند: « من طلب شيئا و جدّ وجد ـــ هر كه چيزى را بجويد و بكوشد ، آن را بيايد» ؛ جناب مولوی نیز اشاره به همین معنا نمود آنجا که فرمود: «گفت پيغمبر كه چون كوبى درى ـــ عاقبت زان در برون آيد سرى»

حاصل کلام آنکه:

در دعا باید ابتدا رفع موانع و تحصیل شرائط و آداب نمود و آنگاه از خدا خواست آنچه خواستنی است. لکن این را هم باید دانست که خداوند متعال هیچگاه برای بنده ای که توفیق دعا یافته ، اراده شرّ نمی کند. پس اگر دعایش مستجاب نشد ، باز هم باید خدا را شکر نماید که اوّلاً توفیق هم کلام شدن با خدا را یافته ؛ و ثانیاً خداوند او را متوجّه امری نموده که به ظاهر خیر او ولی در حقیقت شرّ اوست. ثالثاً خداوند به سبب آن دعا خیری عظیم را برای او مقرّر ساخته ، که یا در همین دنیا به او می رسد یا برای آخرتش ذخیره می گردد.

 

طراحی شده توسط شرکت توان دید آتی